axis
Inhaltsverzeichnis |
[Bearbeiten] axis (Englisch)
[Bearbeiten] Substantiv
| Singular | Plural |
|---|---|
| the axis | the axes |
Worttrennung:
- ax·is, Plural: ax·es
Aussprache:
- IPA: [ˈæksɪs], Plural: [ˈæksiːz]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
- [1] Achse, Drehachse
- [2] Mathematik: Achse, Symmetrieachse
- [3] Mathematik, speziell analytische Geometrie: Achse, Koordinatenachse
- [4] Anatomie: Axis
- [5] Anatomie: Axis, Achse, Mittellinie
- [6] Botanik: Achse, Sprossachse
- [7] Mineralogie: Achse
- [8] übertragen: Achse, Hauptlinie
- [9] Malerei: Achse
- [10] Architektur: Achse
- [11] Luftfahrt: Achse
- [12] übertragen: Achse, Verbindung, Bund
- [13] übertragen: Mittelpunkt, Zentrum
Herkunft:
- seit den 1540er-Jahren bezeugte Entlehnung aus dem lateinischen axis → la, das seinerseits mit dem altenglischen eax → ang verwandt ist[1]
Synonyme:
- [2] axis of symmetry
- [4] epistropheus
Sinnverwandte Wörter:
- [12] alliance, bloc, block, coallation, combination, combine, confederation, federation, league, partnership, union
- [13] bace, capital, centre/center, core, heart, seat
Unterbegriffe:
Oberbegriffe:
- [1] line
- [2] line
- [3] line
- [4] vertebra
- [5] stem
- [6] line
- [7] line
- [8] line
- [9] line
- [10] line
- [11] line
Beispiele:
- [1]
Charakteristische Wortkombinationen:
[Bearbeiten] Übersetzungen
|
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1, 2, 3, 12] Englischer Wikipedia-Artikel „axis“
- [5] Englischer Wikipedia-Artikel „axis (anatomy)“
- [1–3, 12] Macmillan Dictionary: „axis“ (britisch), „axis“ (US-amerikanisch)
- [1–13] Merriam-Webster Online Dictionary „axis“
- [12, 13] Merriam-Webster Online Thesaurus „axis“
- [1–6, 7, 12] Dictionary.com Englisch-Englisches Wörterbuch, Thesaurus und Enzyklopädie „axis“
- [1–3] PONS Englisch-Deutsch, Stichwort: „axis“
- [1, 4] dict.cc Englisch-Deutsch, Stichwort: „axis“
- [1–4] LEO Englisch-Deutsch, Stichwort: „axis“
Quellen:
[Bearbeiten] Substantiv
| Singular | Plural |
|---|---|
| the axis | the axises |
Worttrennung:
- ax·is, Plural: ax·is·es
Aussprache:
- IPA: [ˈæksɪs], Plural: […]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
- [1] Zoologie: Axishirsch
Herkunft:
- seit dem Beginn des 17. Jahrhunderts bezeugte Entlehnung aus dem lateinischen axis → la[1]
Synonyme:
- [1] axis deer, chital, spotted deer
Oberbegriffe:
Beispiele:
- [1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
|
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Englischer Wikipedia-Artikel „chital“
- [1] Dictionary.com Englisch-Englisches Wörterbuch, Thesaurus und Enzyklopädie „axis“
Quellen:
[Bearbeiten] axis (Französisch)
[Bearbeiten] Substantiv, m
| Singular | Plural |
|---|---|
| l’axis | les axis |
Worttrennung:
- axis, Plural: axis
Aussprache:
- IPA: [aksis], Plural: [aksis]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
- [1] Anatomie: Axis
Herkunft:
- einmalig am Ende des 17. Jahrhunderts, dann seit dem 19. Jahrhundert bezeugte Entlehnung aus dem lateinischen axis → la ‚Achse‘,[2] da dieser Wirbel als Achse bei der Drehung des Kopfes dient[3]
Oberbegriffe:
Beispiele:
- [1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Französischer Wikipedia-Artikel „axis (os)“
- [1] Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales „axis“
- [1] Larousse: Dictionnaires Français „axis“
- [1] PRobert2009, Seite 201
- [1] PLarousse2010, Seite 88
Quellen:
[Bearbeiten] Substantiv, m
| Singular | Plural |
|---|---|
| l’axis | les axis |
Worttrennung:
- axis, Plural: axis
Aussprache:
- IPA: [aksis], Plural: [aksis]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
- [1] Zoologie: Axishirsch
Herkunft:
- einmalig im späten 16. Jahrhundet, dann seit dem 18. Jahrhundert bezeugte Entlehnung aus dem lateinischen axis → la „indisches Wildtier, vielleicht Axishirsch“[4][5]
Oberbegriffe:
Beispiele:
- [1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
|
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Französischer Wikipedia-Artikel „axis (cerf)“
- [1] Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales „axis“
- [1] Larousse: Dictionnaires Français „axis“
- [1] PRobert2009, Seite 201
- [1] PLarousse2010, Seite 88
Quellen:
- ↑ Dictionary.com Englisch-Englisches Wörterbuch, Thesaurus und Enzyklopädie „axis“
- ↑ PRobert2009, Seite 201
- ↑ Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales „axis“
- ↑ Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales „axis“
- ↑ PRobert2009, Seite 201
[Bearbeiten] axis (Katalanisch)
[Bearbeiten] Substantiv, m
| Singular | Plural |
|---|---|
| l’axis |
Worttrennung:
- , Plural:
Aussprache:
- IPA: […], Plural: […]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
- [1] Anatomie: Axis
Herkunft:
- Entlehnung aus dem lateinischen axis → la[1]
Oberbegriffe:
- [1] vètebra
Beispiele:
- [1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Diccionari de la llengua catalana: „axis“
- [1] Gran Diccionari de la llengua catalana: „axis“
- [1] Antoni Maria Alcover, Francesc de Borja Moll: Diccionari català-valencià-balear. Inventari lexicogràfic i etimològic de la llengua catalana en totes les seves formes literàries i dialectals. Editorial Moll, Palma de Mallorca 1993, ISBN 84-273-0025-5 (Obra completa). Gekürztes Stichwort „axis“.
Quellen:
- ↑ Gran Diccionari de la llengua catalana: „axis“
[Bearbeiten] Substantiv, m
| Singular | Plural |
|---|---|
| l’axis |
Worttrennung:
- , Plural:
Aussprache:
- IPA: […], Plural: […]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
- [1] Zoologie: Axishirsch
Herkunft:
- Entlehnung aus dem lateinischen axis → la[1]
Oberbegriffe:
Beispiele:
- [1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
|
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Katalanischer Wikipedia-Artikel „axis“
- [1] Diccionari de la llengua catalana: „axis“
- [1] Gran Diccionari de la llengua catalana: „axis“
Quellen:
- ↑ Gran Diccionari de la llengua catalana: „axis“
[Bearbeiten] axis (Lateinisch)
[Bearbeiten] Substantiv, m
| Kasus | Singular | Plural |
|---|---|---|
| Nominativ | axis | axēs |
| Genitiv | axis | axium |
| Dativ | axī | axibus |
| Akkusativ | axem | axēs |
| Vokativ | axis | axēs |
| Ablativ | axe | axibus |
Anmerkung zur Flexion:
- Der Ablativ Singular lautet in der Regel axe. Nur vereinzelt findet sich axi.
Worttrennung:
- a·xis, Plural: a·xes
Bedeutungen:
- [1] Achse, Wagenachse
- [2] poetisch, übertragen, auch Plural: Wagen
- [3] Technik: Welle, Wellbaum
- [4] übertragen: Achse, Himmelsachse, Erdachse
- [5] poetisch: Pol
- [6] poetisch, speziell: Nordpol
- [7] meist poetisch: Himmel, Gewölbe
- [8] poetisch: Himmelsgegend
- [9] Architektur: Saum
Herkunft:
- etymologisch verwandt mit sanskritisch अक्ष (akṣa-) → sa, altgriechisch ἄξων (axōn) → grc und althochdeutsch ahsa → goh[1][2]
Synonyme:
Beispiele:
- [1] „Amurca decocta axem unguito et lora et calciamenta et coria omnia: meliora facies.“[3]
- [1] „illi instant verbere torto
et proni dant lora, volat vi fervidus axis;“[4] - [1] „post valido nitens sub pondere faginus axis
instrepat, et iunctos temo trahat aereus orbes.“[5] - [1] „caeruleo per summa levis volat aequora curru;
subsidunt undae, tumidumque sub axe tonanti
sternitur aequor aquis, fugiunt vasto aethere nimbi.“[6] - [1] „cum rota praecipitem et procursu concitus axis
impulit effunditque solo,“[7] - [1] „et duo in adversum mitti per moenia currus
nec possent tacto stringere ab axe latus;“[8] - [1] „item ab axibus rotarum utrimque binae eodem modo diuersae deligabantur falces.“[9]
- [1] „nec vires tamen has rabies superasset equorum,
ni rota, perpetuum quae circumvertitur axem,
stipitis occursu fracta ac disiecta fuisset.“[10] - [2] „Mars pater et sacrae fatalia lumina Vestae,
ante meos obitus sit precor illa dies,
qua videam, spoliis oneratos Caesaris axes,“[11] - [2] „non tamen ignifero quisquam consistere in axe
me valet excepto.“[12] - [2] „dumque male optatos nondum premis inscius axes.“[13]
- [2] „et aligero tollitur axe Ceres.“[14]
- [2] „Hectora Thessalico vidit ab axe rapi.“[15]
- [3] „posteriori autem parte tympano medio axis versatilis est inclusus inque eo axi aenea mollis catena est involuta, ex qua pendet ex una parte phellos (sive tympanum), qui ab aqua sublevatur, altera aequo pondere phelli sacoma saburrale. ita quantum ab aqua phellos sublevatur, tantum saburrae pondus infra deducens versat axem, axis autem tympanum.“[16]
- [4] „nam quid Brittannis caelum differre putamus,
et quod in Aegypto est, qua mundi claudicat axis,“[17] - [4] „sive enim ipse mundus deus est, quid potest esse minus quietum quam nullo puncto temporis intermisso versari circum axem caeli admirabili celeritate:“[18]
- [4] „Oceani finem iuxta solemque cadentem
ultimus Aethiopum locus est, ubi maximus Atlans
axem umero torquet stellis ardentibus aptum:“[19] - [5] „qui autem sunt proximi ad axem meridianum subiecti que solis cursui, brevioribus corporibus, colore fusco, crispo capillo, oculis nigris,“[20]
- [6] „nam dubio procul haec adverso flabra feruntur
flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur;“[21] - [6] „quin etiam caeli regionem in cortice signant,
ut quo quaeque modo steterit, qua parte calores
austrinos tulerit, quae terga obverterit axi,“[22] - [6] „at non qua Scythiae gentes Maeotia que unda,
turbidus et torquens flaventis Hister harenas,
quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem.“[23] - [7] „iam vero terram altricem nostram, quae traiecto axi sustinetur, diei noctisque effectricem eandemque custodem, antiquissimam deorum omnium voluit esse eorum, qui intra caelum gignerentur.“[24]
- [7] „aedibus in mediis nudoque sub aetheris axe
ingens ara fuit iuxta que veterrima laurus,“[25] - [7] „hac vice sermonum roseis Aurora quadrigis
iam medium aetherio cursu traiecerat axem.“[26] - [7] „hic Caesar et omnis Iuli
progenies, magnum caeli ventura sub axem.“[27] - [8] „axe sub Hesperio sunt pascua Solis equorum:“[28]
- [8] „vita procul patria peragenda sub axe Boreo,“[29]
- [9] „axes volutarum ne crassiores sint quam oculi magnitudo“[30]
[Bearbeiten] Übersetzungen
|
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1–9] Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch: „axis“, Band 1, Spalte 768
- [1, 2, 4–8] PONS Latein-Deutsch, Stichwort: „axis“
- [1, 2, 4–8] Josef Maria Stowasser, Michael Petschenig, Franz Skutsch: Stowasser. Lateinisch-deutsches Schulwörterbuch. 1994 f. Auflage. Oldenbourg, München 1994, ISBN 3-486-13405-1 Seite 61
Quellen:
- ↑ Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch: „axis“, Band 1, Spalte 768.
- ↑ Josef Maria Stowasser, Michael Petschenig, Franz Skutsch: Stowasser. Lateinisch-deutsches Schulwörterbuch. 1994 f. Auflage. Oldenbourg, München 1994, ISBN 3-486-13405-1 Seite 61.
- ↑ Marcus Porcius Cato, De agri cultura, 97
- ↑ Publius Vergilius Maro, Georgica, 3,106–107
- ↑ Publius Vergilius Maro, Georgica, 3,172–173
- ↑ Publius Vergilius Maro, Aeneis, 5,819–821
- ↑ Publius Vergilius Maro, Aeneis, 12,379–380
- ↑ Sextus Propertius, Elegiae, 3,11,23–24
- ↑ Titus Livius, Ab urbe condita, 37,7
- ↑ Publius Ovidius Naso, Metamorphoses, 15,521–523
- ↑ Sextus Propertius, Elegiae, 3,4, 11–13
- ↑ Publius Ovidius Naso, Metamorphoses, 2,59–60
- ↑ Publius Ovidius Naso, Metamorphoses, 2,148
- ↑ Publius Ovidius Naso, Fasti, 4,562
- ↑ Publius Ovidius Naso, Tristia, 4,3,30
- ↑ Vitruvius, De architectura, 9,8,8–9
- ↑ Titus Lucretius Carus, De rerum nautra, 6,1106–1107
- ↑ Marcus Tullius Cicero, De natura deorum, 1,52
- ↑ Publius Vergilius Maro, Aeneis, 4,480–482
- ↑ Vitruvius, De architectura, 6,1,4
- ↑ Titus Lucretius Carus, De rerum nautra, 6,719–720
- ↑ Publius Vergilius Maro, Georgica, 2,269–271
- ↑ Publius Vergilius Maro, Georgica, 3,349–351
- ↑ Marcus Tullius Cicero, Timaeus, 37
- ↑ Publius Vergilius Maro, Aeneis, 2,512–513
- ↑ Publius Vergilius Maro, Aeneis, 6,535–536
- ↑ Publius Vergilius Maro, Aeneis, 6,789–790
- ↑ Publius Ovidius Naso, Metamorphoses, 4,214
- ↑ Publius Ovidius Naso, Tristia, 4,8,41
- ↑ Vitruvius, De architectura, 3,5,7
[Bearbeiten] Substantiv, m
| Kasus | Singular | Plural |
|---|---|---|
| Nominativ | axis | axēs |
| Genitiv | axis | axium |
| Dativ | axī | axibus |
| Akkusativ | axem | axēs |
| Vokativ | axis | axēs |
| Ablativ | axe | axibus |
Nebenformen:
Worttrennung:
- a·xis, Plural: a·xes
Bedeutungen:
- [1] Handwerk: Diele, Brett, Bohle
Beispiele:
- [1] „supraque ea tigna derecto transuersas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt.“[1]
- [1] „item danda est opera, ne commisceantur axes aesculini querco, quod quercei, simul umorem perceperunt, se torquentes rimas faciunt in pavimentis.“[2]
- [1] „deinde in singulis tignis extremis partibus axis bini clavi figantur, uti nulla ex parte possint se torquendo anguli excitare.“[3]
- [1] „Est autem talis machinae forma: roboreis axibus conpingitur solum, quod habet in longitudinem pedes novem et in latitudinem pars prior dipundium semissem, pars posterior quattuor pedes.“[4]
- [1] „Multum autem refert robur corporis ac pedum conservare, quod utrumque custodiemus, si idoneis temporibus ad praesepia, ad aquam, ad exercitationem pecus duxerimus curae que fuerit, ut stabulentur sicco loco, ne umore madescant ungulae, quod facile evitabimus, si aut stabula roboreis axibus constrata aut diligenter subinde emundata fuerit humus et paleae superiactae.“[5]
- [1] „fastigium vero servari in pedes denos sescunciae ac diligenter cote despumari. quernis axibus contabulari, quia torquentur, inutile putant, immo et felice aut palea substerni melius esse, quo minor vis calcis perveniat.“[6]
[Bearbeiten] Übersetzungen
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch: „axis“, Band 1, Spalte 768
- [1] PONS Latein-Deutsch, Stichwort: „axis“
- [1] Josef Maria Stowasser, Michael Petschenig, Franz Skutsch: Stowasser. Lateinisch-deutsches Schulwörterbuch. 1994 f. Auflage. Oldenbourg, München 1994, ISBN 3-486-13405-1 Seite 61
Quellen:
- ↑ Gaius Iulius Caesar, Commentarii belli civilis, 2,9,2
- ↑ Vitruvius, De architectura, 7,1,2
- ↑ Vitruvius, De architectura, 7,1,2
- ↑ Lucius Iunius Moderatus Columella, Res rustica, 6,19,1
- ↑ Lucius Iunius Moderatus Columella, Res rustica, 6,30,2
- ↑ Gaius Plinius Secundus, Naturalis historia, 38,186–187
[Bearbeiten] Substantiv, f
| Kasus | Singular | Plural |
|---|---|---|
| Nominativ | axis | — |
| Genitiv | axis | — |
| Dativ | — | — |
| Akkusativ | axin | — |
| Vokativ | — | — |
| Ablativ | — | — |
Anmerkung zur Flexion:
- Da dieses Wort nur gesichert bei Plinius belegt ist, musste auf eine vollständige Deklination verzichtet werden, um falsche Analogiebildungen zu vermeiden.
Worttrennung:
- a·xis
Bedeutungen:
- [1] Zoologie: vielleicht der Axishirsch
Oberbegriffe:
- [1] fera
Beispiele:
- [1] „in India et boves solidis ungulis, unicornes, et feram nomine axin hinnulei pelle pluribus candidioribusque maculis,“[1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
|
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch: „axis“, Band 1, Spalte 768.
Quellen:
- ↑ Gaius Plinius Secundus, Naturalis historia, 8,76
[Bearbeiten] axis (Rumänisch)
[Bearbeiten] Substantiv, n
| Kasus | unbestimmt | bestimmt | ||
|---|---|---|---|---|
| Singular | Plural | Singular | Plural | |
| Nominativ – Akkusativ | axis | axisul | ||
| Genitiv–Dativ | axis | axisului | ||
Worttrennung:
- , Plural:
Aussprache:
- IPA: […], Plural: […]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
Herkunft:
- Entlehnung aus dem lateinischen axis → la, vielleicht über das französischen axis → fr[1]
Oberbegriffe:
Beispiele:
- [1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
|
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1, 2] DEX online: „axis“
Quellen:
[Bearbeiten] axis (Spanisch)
[Bearbeiten] Substantiv, m
| Singular | Plural |
|---|---|
| el axis | los axis |
Worttrennung:
- , Plural: ·
Aussprache:
- IPA: [ˈaˠsis], Plural: [ˈaˠsis]
- Hörbeispiele: —, Plural: —
Bedeutungen:
- [1] Anatomie: Axis
Herkunft:
- Entlehnung aus dem lateinischen axis → la[1]
Oberbegriffe:
Beispiele:
- [1]
[Bearbeiten] Übersetzungen
? Referenzen und weiterführende Informationen:
- [1] Spanischer Wikipedia-Artikel „axis (anatomía)“
- [1] Real Academia Española, Diccionario de la lengua española, 2001 „axis“
- [1] PONS Spanisch-Deutsch, Stichwort: „axis“
Quellen:
- ↑ Real Academia Española, Diccionario de la lengua española, 2001 „axis“
Ähnliche Wörter: