auxilium
Erscheinungsbild
auxilium (Latein)
[Bearbeiten]Substantiv, n
[Bearbeiten]| Kasus | Singular | Plural |
|---|---|---|
| Nominativ | auxilium | auxilia |
| Genitiv | auxiliī | auxiliōrum |
| Dativ | auxiliō | auxiliīs |
| Akkusativ | auxilium | auxilia |
| Vokativ | auxilium | auxilia |
| Ablativ | auxiliō | auxiliīs |
Worttrennung:
- au·xi·li·um, Genitiv: au·xi·lii
Aussprache:
- IPA: […]
- Hörbeispiele: —
Bedeutungen:
- [1] jemand oder etwas, das hilft; Hilfe, Unterstützung, Beistand, Hilfsmittel
- [2] etwas oder jemand, der Hilfe leisten könnte; Hilfsquelle
- [3] Militär, meist im Plural: Hilfstruppe, Verstärkung, Streitkräfte
- [4] Militär, meist im Plural: in den Provinzen ausgehobene Hilfstruppe; Auxiliartruppe
- [5] Medizin: Heilmittel
Herkunft:
- seit Plautus bezeugte Ableitung zu dem Verb augere → la;[1] Paul Kretschmer zufolge ist ein nicht bezeugtes Adjektiv *auxilis (wie facilis → la oder docilis → la) anzusetzen, das zunächst nur im Neutrum Plural auxilia verwendet wurde; zu dieser Pluralform wurde nachträglich der Singular auxilium gebildet[2] dieses Adjektiv würde auf der um ein s erweiterten Form von augere beruhen[3]
Sinnverwandte Wörter:
Gegenwörter:
- [1] impedimentum
Beispiele:
- [1] „etiam, histriones anno quom in proscaenio hic / Iovem invocarunt, venit, auxilio is fuit.“ (Plaut. Amph. 91–92)[4]
- [1] „ind’ cras quasi e promptaria cella depromar ad flagrum, / nec caussam liceat dicere mihi, njeque in ero quicquam auxili / siet, nec quisquam sit quin me omnes esse dignum deputent.“ (Plaut. Amph. 156–158)[4]
- [1] „simul Alcumenae, quam vir insontem probri / Amphitruo accusat, veni ut auxilium feram:“ (Plaut. Amph. 869–870)[4]
- [1] „Bono animo es, adsum auxilio, Amphitruo, tibi et tuis:“ (Plaut. Amph. 1131)[4]
- [1] „nunc ibo ut pro praefectura mea ius dicam larido, / et quae pendent indemnatae pernae, is auxilium ut feram.“ (Plaut. Capt. 907–908)[4]
- [1] „illic hinc abiit. solus nunc es. quo in loco haec res sit vides / Epidice : nisi quid tibi in tete auxili est, apsumptus es.“ (Plaut. Epid. 81–82)[4]
- [1] „viden hostis tibi adesse tuoque tergo opsidium? consule, / arripe opem auxiliumque ad hanc rem : propere hoc, non placide decet.“ (Plaut. Mil. 219–220)[5]
- [1] „non videor mihi / sarcire posse aedis meas quin totae perpetuae ruant, / cum fundamento perierint nec quisquam esse auxilio queat.“ (Plaut. Most. 146–148)[5]
- [1] „sed eccum parasitum quoius mihi auxiliost opus.“ (Plaut. Pers. 83)[5]
- [1] „spero alicunde hodie me bona opera aut hac mea / tibi inventurum esse auxilium argentarium.“ (Plaut. Pseud. 104–105)[5]
- [1] „Omnes hoc loco cives Romani, et qui adsunt et qui ubique sunt, vestram severitatem desiderant, vestram fidem implorant, vestrum auxilium requirunt;“ (Cic. Verr. 5,172)[6]
- [1] „et vide quid tibi iam sit necesse et cura ut omnium tibi auxilia adiungas, etiam infimorum.“ (Cic. Cat. 4,12)[7]
- [1] „Caesar paucos dies in eorum finibus moratus omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit:“ (Caes. Gall. 4,19,1)[8]
- [1] „et ii, qui ad auxilium convenerant, clamore et ululatu suorum animos confirmabant.“ (Caes. Gall. 7,80,5)[9]
- [2] „Isto igitur tuo, quem ad modum ipse praedicas, beneficio, ut res indicat, pretio atque mercede minuisti maiestatem rei publicae, minuisti auxilia populi Romani, minuisti copias maiorum virtute ac sapientia comparatas, sustulisti ius imperi, condicionem sociorum, memoriam foederis:“ (Cic. Verr. 5,50)[10]
- [2] „ego sum ille consul, patres conscripti, cui non forum in quo omnis aequitas continetur, non campus consularibus auspiciis consecratus, non curia, summum auxilium omnium gentium, non domus, commune perfugium, non lectus ad quietem datus, non denique haec sella curulis, sedes honoris, umquam vacua mortis periculo atque insidiis fuit.“ (Cic. Cat. 4,2)[11]
- [2] „aut igitur negemus quicquam ratione confici, cum contra nihil sine ratione recte fieri possit, aut, cum philosophia ex rationum conlatione constet, ab ea, si et boni et beati volumus esse, omnia adiumenta et auxilia petamus bene beateque vivendi.“ (Cic. Tusc. 4,84)[12]
- [2] „atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur.“ (Caes. Gall. 3,5,2)[13]
- [3] „augete auxilia vostris iustis legibus,“ (Plaut. Cist. 200)[4]
- [3] „L. Planci, consulis designati, varia et magna auxilia non desunt;“ (Cic. Phil. 13,16)[14]
- [3] „sed Caesar confisus fama rerum gestarum infirmis auxiliis proficisci non dubitaverat aeque omnem sibi locum tutum fore existimans.“ (Caes. Civ. 3,106,3)[15]
- [3] „quibus est rebus effectum, ut tuto frumentum auxiliaque navibus ad eum subportari possent.“ (Caes. Civ. 3,112,6)[16]
- [4] „quod idem in M. Bruto facere debetis, a quo insperatum et repentinum rei publicae praesidium legionum, equitatus, auxiliorum magnae et firmae copiae comparatae sunt.“ (Cic. Phil. 10,24)[17]
- [4] „iudicio hoc sum usus, non esse barbaris auxiliis fallacissimae gentis rem publicam defendendam, praesertim contra exercitum saepe victorem.“ (Cic. Att. 11,7,3)[18]
- [4] „munitis castris duas legiones ibi reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit.“ (Caes. Gall. 1,49,5)[19]
- [5]
Charakteristische Wortkombinationen:
- [1] auxilium afferre, auxilium ferre, auxilium implorare, auxilium petere, auxilium polliceri, auxilium postulare, auxilium requirere, auxilium rogare
- [1] auxilio esse, auxilio mittere, auxilio succurrere, auxilio venire; auxilio uti
- [4] auxilia abducere, auxilia accire, auxilia adducere, auxilia collocare, auxilia conducere, auxilia detrahere, auxilia mittere, auxilia summittere
Wortbildungen:
Übersetzungen
[Bearbeiten] [1] jemand oder etwas, das hilft; Hilfe, Unterstützung, Beistand, Hilfsmittel
|
[2] etwas oder jemand, der Hilfe leisten könnte; Hilfsquelle
[3] Militär, meist im Plural: Hilfstruppe, Verstärkung, Streitkräfte
|
[4] Militär, meist im Plural: in den Provinzen ausgehobene Hilfstruppe; Auxiliartruppe
[5] Medizin: Heilmittel
- [1–5] Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. 8. Auflage. Hannover 1913 (Nachdruck Darmstadt 1998): „auxilium“ (Zeno.org) Band 1, Spalte 752-754.
- [1–3] PONS Latein-Deutsch, Stichwort: „auxilium“
- [1–5] P. G. W. Glare: Oxford Latin Dictionary. 2. Auflage. Volume 1: A–L, Oxford University Press, Oxford 2012, ISBN 978-0-19-958031-6, „auxilium“ Seite 242–243.
- [1–5] Thesaurus Linguae Latinae. Editus auctoritate et consilio academiarum quinque Germanicarum: Berolinensis, Gottingensis, Lipsiensis, Monacensis, Vindobonensis. 2. Band An – Byzeres, Teubner, Leipzig 1901–1906, ISBN 3-322-00000-1, „auxilium“ Spalte 1618–1632.
- [3, 4] Alfred von Domaszewski: Auxilia. In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band II,2, Stuttgart 1896, Spalte 2618–2622.
Quellen:
- ↑ Michiel de Vaan: Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages. 1. Auflage. Brill, Leiden, Boston 2008, ISBN 978-90-04-16797-1 (Band 7 der Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series), „augeo“ Seite 61–62.
- ↑ Paul Kretschmer: Zwei lateinische militärische Termini. In: Glotta. 6/1, Vandenhoeck & Ruprecht, 1914, Seite 30–33.
- ↑ Alfred Ernout, Alfred Meillet: Dictionnaire étymologique de la langue latine. Histoire des mots. durch Jacques André vermehrte und korrigierte Neuauflage der 4. Auflage. Klincksieck, Paris 2001, ISBN 2-252-03277-4, „augeo“ Seite 57–58.
- 1 2 3 4 5 6 7 Titus Maccius Plautus: Comoediae. recognovit brevique adnotatione critica instruxit W. M. Lindsay. Nachdruck der 1. Auflage. Tomus I: Amphitruo, Asinaria, Aulularia, Bacchides, Captivi, Casina, Cistellaria, Curculio, Epidicus, Menaechmi, Mercator, Oxford 1936 (Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis, Digitalisat).
- 1 2 3 4 Titus Maccius Plautus: Comoediae. recognovit brevique adnotatione critica instruxit W. M. Lindsay. Nachdruck der 1. Auflage. Tomus II: Miles Gloriosus, Mostellaria, Persa, Poenulus, Pseudolus, Rudens, Stichus, Trinummus, Truculentus, Vidularia, Fragmenta, Oxford 1936 (Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis, Digitalisat).
- ↑ Marcus Tullius Cicero: Orationes Verrinae: Divinatio in Q. Caecilium. In C. Verrem. In: William Peterson (Herausgeber): Orationes. korr. 2. Auflage. Tomus III, Clarendon Press, Oxford 1916 (Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis; ohne Seitenangabe).
- ↑ Marcus Tullius Cicero: Orationes in L. Catilinam quattuor. In: Tadeusz Maslowski (Herausgeber): Scripta quae manserunt omnia. 1. Auflage. Fasc. 17, B. G. Teubner, München/Leipzig 2003, ISBN 3-598-71187-5 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana), Seite 60.
- ↑ Gaius Iulius Caesar: Bellum Gallicum. In: Wolfgang Hering (Herausgeber): Commentarii. stereotype 1. Auflage. Vol. I, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2008, ISBN 978-3-598-71127-5 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1987), Seite 59.
- ↑ Gaius Iulius Caesar: Bellum Gallicum. In: Wolfgang Hering (Herausgeber): Commentarii. stereotype 1. Auflage. Vol. I, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2008, ISBN 978-3-598-71127-5 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1987), Seite 143.
- ↑ Marcus Tullius Cicero: Orationes Verrinae: Divinatio in Q. Caecilium. In C. Verrem. In: William Peterson (Herausgeber): Orationes. korr. 2. Auflage. Tomus III, Clarendon Press, Oxford 1916 (Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis; ohne Seitenangabe).
- ↑ Marcus Tullius Cicero: Orationes in L. Catilinam quattuor. In: Tadeusz Maslowski (Herausgeber): Scripta quae manserunt omnia. 1. Auflage. Fasc. 17, B. G. Teubner, München/Leipzig 2003, ISBN 3-598-71187-5 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana), Seite 77–78.
- ↑ Marcus Tullius Cicero: Tusculanae disputationes. In: Max Pohlenz (Herausgeber): Scripta quae manserunt omnia. stereotype 1. Auflage. Fasc. 44, De Gruyter, Berlin/New York 2008, ISBN 978-3-598-71220-3 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1918), Seite 403.
- ↑ Gaius Iulius Caesar: Bellum Gallicum. In: Wolfgang Hering (Herausgeber): Commentarii. stereotype 1. Auflage. Vol. I, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2008, ISBN 978-3-598-71127-5 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1987), Seite 41.
- ↑ Marcus Tullius Cicero: In M. Antonium orationes Philippicae XIV. In: Paolo Fedeli (Herausgeber): Scripta quae manserunt omnia. 2. Auflage. Fasc. 28, B. G. Teubner Verlagsgesellschaft, Leipzig 1986, ISSN 0233-1160 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1982), Seite 160.
- ↑ Gaius Iulius Caesar: Bellum civile. In: Alfred Klotz (Herausgeber): Commentarii. stereotype 2. Auflage. Vol. II, B. G. Teubner, Berlin/New York 2009, ISBN 978-3-598-71125-1 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1950), Seite 154.
- ↑ Gaius Iulius Caesar: Bellum civile. In: Alfred Klotz (Herausgeber): Commentarii. stereotype 2. Auflage. Vol. II, B. G. Teubner, Berlin/New York 2009, ISBN 978-3-598-71125-1 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1950), Seite 158.
- ↑ Marcus Tullius Cicero: In M. Antonium orationes Philippicae XIV. In: Paolo Fedeli (Herausgeber): Scripta quae manserunt omnia. 2. Auflage. Fasc. 28, B. G. Teubner Verlagsgesellschaft, Leipzig 1986, ISSN 0233-1160 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1982), Seite 131.
- ↑ Marcus Tullius Cicero; D. R. Shackleton Bailey (Herausgeber): Epistulae ad Atticum. 1. Auflage. Vol. 2: Libri IX–XVI, B. G. Teubner, Stuttgart/Leipzig 1987, ISBN 3-519-01208-1 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana), Seite 429.
- ↑ Gaius Iulius Caesar: Bellum Gallicum. In: Wolfgang Hering (Herausgeber): Commentarii. stereotype 1. Auflage. Vol. I, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2008, ISBN 978-3-598-71127-5 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1987), Seite 23–24.