װינדע

Aus Wiktionary, dem freien Wörterbuch
Zur Navigation springen Zur Suche springen

װינדע‎ (Jiddisch)[Bearbeiten]

Substantiv, f[Bearbeiten]

Singular

Plural

Nominativ װינדע‎ די

װינדעס‎ די

Akkusativ װינדע‎ די

װינדעס‎ די

Dativ װינדע‎ דער

װינדעס‎ די

Worttrennung:

װינ·דע‎, Plural: װינ·דעס

Umschrift:

YIVO: vinde, Plural: vindes

Aussprache:

IPA: [ˈvɪndɜ]
Hörbeispiele:

Bedeutungen:

[1] regional, besonders Lateinamerika, sonst zentralostjiddisch veraltet: in oder an einem Gebäude befindliche mechanische Vorrichtung, mit der Personen oder Lasten hinauf- beziehungsweise hinabbefördert werden

Herkunft:

Das Wort ist dem gleichbedeutend polnischen winda → pl entlehnt,[1] das seinerseits dem deutschen Winde entstammt.[2]

Synonyme:

[1] הײבמאַשין‎ (YIVO: heybmashin) , ליפֿט‎ (YIVO: lift
[1] besonders Nordamerika: עלעװײטאָר‎ (YIVO: eleveytor

Beispiele:

[1] „און נאָכער פאָרן מיר ארױף מיט א װינדע אױפן העכסטן שטאָק און פאלן גלײך ארײן אין א זאל, װאו בײ רײך געדעקטע טישן מיט שײן געשיר און בלומען זיצן הונדערטער קינדער פון דײטשע פּליטים און עסן זײער פרישטיק.“[3]‎ (YIVO: Un nokher forn mir aroyf mit a vinde oyfn hekhstn shtok un faln glaykh arayn in a zal, vu bay raykh gedekte tishn mit sheyn geshir un blumen zitsn hunderter kinder fun daytshe pleytim un esn zeyer frishtik.
„Und danach fahren wir mit dem Aufzug in den obersten Stock und landen sogleich in einem Saal, wo an reich gedeckten Tischen mit feinem Geschirr und Blumen hunderte Kinder deutscher Flüchtlinge sitzen und ihr Frühstück essen.“
[1] „זינגער האָט געכאַפּט די פֿיס אױף די פּלײצעס און איז אַרײַן אין װינדע (עלעװײטאָר), אַרונטערגעפֿאָרן די נײַן שטאָק און אַרױס פֿון בנין.“[4]‎ (YIVO: Zinger hot gekhaft di fis oyf di pleytses un iz arayn in vinde (eleveytor), aruntergeforn di nayn shtok un aroys fun binyen.
„Zinger nahm die Beine in die Hand und preschte in den Aufzug, fuhr die neun Stockwerke hinab und [flitzte] aus dem Gebäude.“
[1] „אין אַ בנין פֿון אַן אָנגעזעענער געגנט אין דער שטאָט מאָנטעװידעאָ, אורוגװײַ, האָט מען במשך דער נאַכט דעם 30סטן יוני, אױסגעקריצט האַקנקרײצן אױף די טירן פֿון די דירות בײַ די ייִדישע אײַנװױנער, און אױף די טירן פֿון דער װינדע אױפֿן זעקסטן שטאָק.“[5]‎ (YIVO: In a binyen fun an ongezeener gegnt in der shtot Montevideo, Urugvay, hot men bemeshekh der nakht dem 30ten yuni, oysgekritst haknkreyzn oyf di tirn fun di dires bay di yidishe aynvoyner, un oyf di tirn fun der vinde oyfn zekstn shtok.
„In einem Gebäude einer vornehmen Gegend der Stadt Montevideo, Uruguay, hat man in der Nacht des 30. Juni in die Türen der jüdischen Bewohner des Wohnhauses und in die Tür des Fahrstuhls im sechsten Stock Hakenkreuze eingeritzt.“

Übersetzungen[Bearbeiten]

Referenzen und weiterführende Informationen:
[1] Raphael Finkel: Yiddish Dictionary Lookup. www.cs.uky.edu, abgerufen am 30. März 2020 (Surface-Link).
[1] Dovid Katz: A Yiddish Cultural Dictionary for the 21st Century. Vilnius 2020 (URL, abgerufen am 30. März 2020).

Quellen:

  1. Raphael Finkel: Yiddish Dictionary Lookup. www.cs.uky.edu, abgerufen am 30. März 2020 (Surface-Link).
  2. Słownik Języka Polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego: „winda
  3. ח. שאָשקעס‎: אײראפע געזען דורכן פענצטער‎. לאָנדאָנער בּ‬ילדער‎. In: דער װעג‎. Nummer 322, Mexiko, D. F. 19. März 1935, Seite 4 (URL, abgerufen am 31. März 2020).
  4. מרים שמולעװיטש־האָפֿמאַן‎: אוצרות צװישן מײַנע פּאָטשטאָװע בריװ‎. In: פֿאָרװערטס‎. The Jewish Daily Forward. 16. Oktober 2014 (Onlineausgabe: URL, abgerufen am 31. März 2020).
  5. אַבֿרהם ליכטענבױם‎: ידיעות פֿון בוענאָס־אײַרעס‎. מאָנטעװידעאָ: האַקנרײצן אין אַ הױז, װוּ עס װױנען ייִדן‎. In: פֿאָרװערטס‎. The Jewish Daily Forward. 2. Juli 2015 (Onlineausgabe: URL, abgerufen am 31. März 2020).

Substantiv, f[Bearbeiten]

Singular

Plural

Nominativ װינדע‎ די

װינדעס‎ די

Akkusativ װינדע‎ די

װינדעס‎ די

Dativ װינדע‎ דער

װינדעס‎ די

Worttrennung:

װינ·דע‎, Plural: װינ·דעס

Umschrift:

YIVO: vinde, Plural: vindes

Aussprache:

IPA: [ˈvɪndɜ]
Hörbeispiele:

Bedeutungen:

[1] Nordamerika: eine baulich verschieden ausgestaltete verglaste Öffnung in einem Bauwerk, deren hauptsächliche Funktion darin besteht, Licht in das Bauwerk zu führen und dieses zu belüften

Herkunft:

Bei dem Wort handelt es sich um eine um 1900 aufgekommene[1] Entlehnung des englischen window → en.[2] Anfänglich war damit ausschließlich die in Nordamerika weit verbreiteten Schiebefenster gemeint (im Gegensatz zu den europäischen Fenstertypen) und wurde dann schließlich verallgemeinert.[3]

Synonyme:

[1] פֿענצטער‎ (YIVO: fentster
[1] veraltet: פֿענסטער‎ (YIVO: fenster

Beispiele:

[1]

Übersetzungen[Bearbeiten]

Referenzen und weiterführende Informationen:
[1] Jack Thiessen: Yiddish in Canada. The Death of a Language. 1. Auflage. Verlag Schuster, Leer 1973, ISBN 3-7963-0040-5, Seite 57 (Google Books).
[1] Sol Steinmetz: Yiddish and English. The Story of Yiddish in Amerika. Second Edition, The University of Alabama Press, Tuscaloosa 2001, ISBN 0-8173-1103-3, Seite 31 (Google Books; Originalausgabe 1986).

Quellen:

  1. [Titel nicht einsehbar]. In: Pakn Treger. Magazine of the Yiddish Book Center. 2002, Seite 16 (Zitiert nach Google Books).
  2. Benjamin Harshav: The Meaning of Yiddish. Stanford University Press, Stanford (CA) 1999, ISBN 0-8047-3575-1, Seite 65 (Zitiert nach Google Books; Reprint der Originalausgabe 1990)
  3. הערשל גלעזער‎: דער ייִחוס פֿון ייִדישע װערטער: פֿענצטער,
 Fenster ,
"װינדע"‎. In: פֿאָרװערטס‎. The Jewish Daily Forward. 23. November 2012 (Onlineausgabe: URL, abgerufen am 31. März 2020).

Ähnliche Wörter (Jiddisch):

ähnlich geschrieben und/oder ausgesprochen:
Levenshtein-Abstand von 1: װינדל
Levenshtein-Abstand von 2: װינט